Yazı İçeriği:
Çocuklarda Seçici Yeme Nedir?
Çocuklarda İştahsızlık Nedir?
Çocuklarda İştahsızlık Nedenleri
Çocuklarda İştahsızlık Sorununa Karşı Anne ve Diyetisyene Düşen Roller
Çocuklarda Yeme Reddi Nedir?
Çocuklarda Yeme Davranışlarını Etkileyen Faktörler
ÇOCUKLARDA SEÇİCİ YEME NEDİR?
Besin tercihlerimiz yaşamın erken döneminde şekillenmeye başlar ve yetişkinlik döneminde de devam eder. Çocukluk çağı, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının gelişmesinde önemli bir dönemdir ve bu dönemde beslenme sorunları da yaygın olarak görülebilir. Birçok ebeveyn, yaşamın bir döneminde çocuklarının besin reddi, yeme konusunda seçici davranma gibi konularda sorun yaşamış olabilir. Bu durumda akıllara “seçici yeme nedir ve iştahsızlık için çocuğuma neler yapabilirim?” sorusu gelebilir.
Seçici yemeyi hem alışılmış hem de yeni birçok besinin reddedilmesinden kaynaklı yetersiz çeşitlilikte besin tüketimi olarak tanımlayabiliriz. Aynı zamanda seçici yeme “ebeveyn, çocuk veya ebeveyn- çocuk ilişkilerinin sorunlu olduğu durumlarda, alışılmış besinleri yeme veya yeni besinleri denemeye karşı isteksizlik” olarak da ifade edilebilir.
Seçici yeme davranışları, çocuklarda besin tüketimini, diyet kalitesini, büyüme-gelişmeyi olumsuz yönde etkileyebilir. Çocukluk döneminde yaygın görülen seçici yeme davranışları, yetişkinlik döneminde devam edebileceği ve olumsuz sağlık sonuçlarına neden olabileceğinden, nedenlerin ve risklerin belirlenmesi gerekir. Seçici yeme davranışlarının çoğu bir müdahaleye gerek kalmadan düzelebilir; ancak ebeveynleri çocuk beslenmesi ile ilgili bilgilendirmek ve endişelerini azaltmak için beslenme eğitimi verilmesi gerekir.
ÇOCUKLARDA İŞTAHSIZLIK NEDİR?
Çocukluk döneminde iştahsızlık sık görülen bir durumdur ve ebeveynleri endişelendiren, meraklandıran bir konu haline gelmiştir. İştahsız çocuklar, günler boyunca yemek yemek için bir arzu duymayabilirler. Ağzına aldığı lokmayı ağzında devamlı çeviren, tabağındaki yemeği bir türlü bitiremeyen çocukları iştahsız çocuklar olarak adlandırabiliriz. Peki iştahsızlık gerçekte nedir?
İştahsızlık bilimsel olarak açlık sinyallerinin alınamaması olarak tanımlanabilir. İştah, bir yemeğin zevkle ve arzu edilerek yenmesini sağlar. İştahsız çocuklar, yemek seçiciler, çiğneme ve yutma sorunu olanlar, yavaş çiğneyenler, biyolojik sağlık sorununa bağlı iştahsız olanlar olarak gruplara ayrılır. İştahsız çocukta büyüme ve gelişme için gerekli besinlerin yeterince alınamaması sorunu görülebilir. İştahsızlık sorununun nedenleri için bir çocuk hekimi, diyetisyen veya psikologla görüşme sağlanması ve çocukla iyi iletişim kurulması gerekir.
ÇOCUKLARDA İŞTAHSIZLIK NEDENLERİ
Çocuklarda iştahsızlık pek çok nedene bağlı görülebilir, iştahsızlık sorununun çözülmesinde iştahsızlığın nedenlerin iyi tespit edilmesi, buna göre bir yöntem uygulanması gerekir. Çocuklarda iştahsızlık nedenlerini üç alt başlıkta inceleyebiliriz:
Biyolojik nedenler: Çocukta iştahsızlığa yol açan biyolojik nedenlerin başında, bebeklikte emme ve yutma refleksinin zayıf oluşu gelir. Bu tür bebeklere anneler katı besinleri geç̧ başlar. Bu da çocukların ileri yaşlarda besin alımlarını zorlaştırır ve büyüme- gelişmelerini etkiler. Bebeklerin diş çıkarma dönemlerinde de iştahları azalabilir. Bu dönemde sulu besinlerin verilmesi ve katı besinlerin sorun çözüldükten sonraya bırakılması daha doğru olur.
Sağlık sorunları: Pek çok sağlık sorunu çocuklarda iştahsızlığa neden olabilir. Enfeksiyonlar, ateş̧, viral hepatit, hipotroidizm, kalp yetmezlikleri, karaciğer rahatsızlıkları gibi pek çok hastalıkta iştah azalması görülür. Yetersiz ve dengesiz beslenen çocuklarda demir, çinko gibi mineral yetersizlikleri görülebilir. Bu mineral yetersizlikleri, özellikle demir eksikliği de iştahsızlık yaratır. Annelerin gebelik döneminde yetersiz ve dengesiz beslenmeleri, sigara tüketimi çocuğun sağlığını doğrudan etkileyen etmenlerdir.
Çevresel Nedenler: Herhangi bir hastalığı olmayan sağlıklı çocuklar, yemek saatlerinde fizyolojik açlık duyarak yemeklerini iştahla yerler; ancak bazı tutum hataları ve çocuğu ruhsal olarak etkileyen bazı olaylar nedeniyle çocuklar yemek yemeyi reddedebilir. Bebeklik dönemi hızlı büyüme dönemidir, ancak bir yaştan sonra büyüme hızı düşer, çocuğun çevreye olan ilgisinin artmasına bağlı olarak da çocukta besin alımı daha az olabilir. Çocuğa iştahlı olmadığı dönemlerde yemek yeme konusunda ısrar edilmesi çocukta yemek yeme isteğinin azalmasına yol açabilmektedir. Kendi kendine yemek yiyebilen çocukları, sofrada kendi haline bırakmak ve yemeği kendisinin yemesine olanak tanımak, sabırsızlık göstermemek, çocuğu çeşitli kurallara uyması yönünde zorlamamak gerekir.
Çocuklarda İştahsızlık Sorununa Karşı Anne ve Diyetisyene Düşen Görevler
Çocukların iştahsızlık sorununu çözebilmek için hem ebeveynlere hem de diyetisyenlere rol düşer. Doğru yöntemlerle, çocuğun beslenme alışkanlıklarının iyileştirilmesi sağlanabilir.
Çocuklarda iştahsızlık sorununa karşı izlenecek ilk adımda, çocuğun ve annenin yemek yeme tutum ve davranışları, çocuğun büyüme ve gelişmesinin değerlendirilmesi gerekir. İştahsız çocuğun annesine eğitim verilirken, annenin endişelerinin giderilmesi ve ona güven kazandırılması gerekir. Çocuklarda iştahsızlık sorununun çözümünde diyetisyenlere de görev düşer.
Anne ile çocuğa verdiği besinlerin tür ve miktarı konusunda görüşme yapılması, çocuğun günlük yediği miktarların toplam enerji ve besin ögeleri değerlerin hesaplanıp anneye gösterilmesi ve gereksinim tablosundaki değerler anlatılması gerekir. Annelere çocukları için yapabilecekleri yemek tarifleri konusunda da yardımcı olunması gerekir. Çocukların iştahını arttırıcı yardımcı besin ya da takviyeler konusunda anneleri bilinçlendirmek de önemli rol oynar. B grubu vitaminlerinden folik asidin ve minerallerden demirin iştah üzerine olumlu etkileri olduğu bilinmektedir. Bu vitamin ve minerallerden zengin besinlerden çocukların yararlanması konusunda annelere yardımcı olunmalıdır. Pek çok gelişmiş̧ ülkede, aile sağlığı merkezlerinde babalara, annelere destek olabilmek adına yapabilecekler konusunda eğitim programları uygulanmaktadır.
ÇOCUKLARDA YEME REDDİ NEDİR?
Çocuklarda yemek reddi, genellikle pek çok ebeveynin karşılaştığı yaygın bir durumdur ve bu durum çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir. Yemek reddi, çocuğun belirli bir yiyeceği veya genel olarak yemek yemeyi reddetmesidir. Çocuklarda yeme reddinin bazı nedenleri ve çözüm önerileri vardır.
Çocuklarda yeme reddine karşı sabırlı ve destekleyici olmak, yeme sürecinin daha olumlu hale gelmesine yardımcı olur. Çocuklara yemeği küçük porsiyonlar halinde denemesine imkân sağlamak, aile sofrasına katılımı teşvik etmek, sunumları eğlenceli hale getirmek, sevdiği besinlerin yanında yeni besinleri de tatma imkânı vermek, yemekler pişerken veya hazırlanırken sürece dahil etmek yeme reddinin azalmasına yardımcı olur.
Çocuklarda Yeme Davranışlarını Etkileyen Faktörler: Çocukların yeme davranışları hem çevresel faktörler hem de büyüme- gelişme dönemlerine göre şekillenir. Çocukların iştahını ve yeme davranışlarını etkileyen faktörlerin iyi belirlenmesi, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının oluşmasına katkı sağlar.
Yemek yeme çocuklar için sofradaki diğer kişilerin de dahil olduğu sosyal bir durumdur. Çocuklar kalabalık ortamlarda yemek yerken çevresindeki bireyleri gözlemleyip kendi besin tercihleri ve yeme davranışlarını şekillendirebilirler. Çocuklarda iştahı ve yeme davranışını etkileyen bir diğer unsur da medyadır. Medyada maruz kaldığımız yiyecek-içecek reklamlarının %80’i besin değeri düşük, şeker, tuz ve yağ oranları yüksek hazır gıdalarla ilişkili olduğundan çocukların bu besinlere olan ilgisi de artmaktadır. Yemek yerken televizyon seyreden çocuklar izlemeyenlere göre daha az meyve-sebze; daha fazla pizza, atıştırmalık ve gazlı içecek tüketme eğiliminde olmaktadır. Özellikle seçici yeme davranışı gösteren çocukların ebeveynlerinin bu tarz dikkat dağıtıcıları kullanmaması gerekir.
KAYNAKLAR:
Altun, Y. (2023). Anne çocuk Ilişkisi: Erken dönem yeme reddinin yordayıcıları (Master's thesis, Maltepe University (Turkey)). Toprak, K., & Samur, G. (2019). İştahsız çocuk ve beslenme tedavisi yaklaşımları. Güncel Pediatri, 17(2), 314-324. Kermen, S., & Aktaç, Ş. (2018). Çocuklarda seçici yeme ve risk faktörleri. Güncel Pediatri, 16(3), 85-102. Merdol, T. K. (2017). İştahsız çocuk yönetimi: Diyetisyenlere düşen görevler. Beslenme ve Diyet Dergisi, 45(3), 199-203 Cole, N. C., An, R., Lee, S. Y., & Donovan, S. M. (2017). Correlates of picky eating and food neophobia in young children: a systematic review and meta- analysis. Nutrition reviews, 75(7), 516-532.