Yazı İçeriği:
Çikolatanın Tarihsel Yolculuğu
Çikolatanın Sağlıklı Yaşam Üzerine Etkileri ve Faydaları
Bitter Çikolata mı Sütlü Çikolata mı Tüketilmeli?
Çikolata Tüketiminin Sağlığa Olumsuz Etkisi Var Mıdır?
Çocuklarda Çikolata Tüketimi
ÇİKOLATANIN TARİHSEL YOLCULUĞU
Çikolata, günümüzde sıkça tüketilen, tüketildiğinde keyif veren bir besindir. Çikolatanın keşfedilme yolculuğu ve tarihi çok eskiye dayanmaktadır. İlk çikolatanın nasıl ve ne amaçla üretildiği pek çok kişinin ilgisini çekmiştir.
Çikolatanın hammaddesi olan kakao yüzlerce yıldır haz ve zevk veren bir besin olarak kullanılmıştır. Arkeolojik çalışmalara göre kakao ilk kez M.Ö. 400’lü yıllarda Orta Amerika’da yaşayan Mayalar tarafından içecek olarak tüketilmeye başlanmıştır. Kakao ağacının Latince adı Theobroma cacao L. (Tanrının Yiyeceği) anlamına gelir. Aztekler ve Mayalar da kakao bitkisini Tanrı’nın cennetten gönderdiğine inanmışlardır. Aztek kültüründe de kakao kutsal olup, kakao tohumlarının uyarıcı etkisi nedeniyle “xocolatl” olarak adlandırılmış ve acı içki anlamına gelen xocolatl ismi daha sonra tüm dünyada kakao ürünleri için kullanılmaya başlanmıştır. Son yıllarda kakaonun sağlıkla ilgili yönleri, araştırmaların odağı haline gelmiştir.
Çikolatayı kakao likörünün, kakao yağı, şeker ve süt gibi besinlerle karıştırılarak elde edilen bir besin olarak tanımlayabiliriz. Çikolata içerdiği bu besinlerin tür ve miktarına göre bitter çikolata, sütlü çikolata, beyaz çikolata olarak adlandırılmıştır. Çikolatanın elde edilmesi karıştırma, inceltme, konçlama, temperleme ve paketleme olmak üzere beş temel basamaktan geçen bir süreçtir. Çikolatada kakao yağ oranı arttıkça çikolatanın kalitesinin arttığı bilinmektedir. Kakao yağının bileşimini %55 stearik asit, %33 oleik asit ve %25 palmitik asit oluşturur. Genel olarak bitter çikolatadaki toplam kakao miktarı %50-85 arasında iken sütlü çikolatada bu değer %20-30 arasındadır.
ÇİKOLATANIN SAĞLIKLI YAŞAM ÜZERİNE ETKİLERİ ve FAYDALARI
Çikolata kateşinler ve polifenoller açısından zengin bir besindir. Kakao çekirdeklerinden elde edilen çikolata polifenollerinin sağlık üzerine birçok olumlu etkisi olduğu bilinmektedir. Çikolatanın sağlık üzerine etkilerini başlıklar halinde sıralayacak olursak;
Kardiyovasküler Hastalıkları Önler: Yapılan birçok çalışma, düzenli çikolata tüketiminin kalp damar hastalıkları riskini azalttığını göstermiştir. Kakaonun yapısındaki potasyum, kalsiyum, magnezyum ve bakır gibi mineraller kardiyovasküler sağlığın gelişmesini sağlar. Ayrıca kakao polifenolleri LDL (kötü) kolesterolü düşürmeye de yardımcı olur. Yapılan bir araştırmaya göre, yüksek miktar çikolata tüketiminin düşük kardiyovasküler hastalık (%37) ve inme (%29) riski ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.
Kan Basıncını Dengeler: Bitter çikolatanın kan basıncı üzerine etkileri üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda ortaya çıkmıştır. Günde üç kez 30 g kakao tüketiminin (toplamda 900 mg flavanol), yüksek sodyum alımlarına karşılık kan basıncını düşürdüğü gözlemlenmiştir.
Antioksidan Etki: Flavanoidden zengin çikolata tüketiminin enfeksiyon riskini azalttığı bilinmektedir. Bir hafta boyunca 700 mg/gün flavonoid içeriğine sahip bitter çikolata tüketen kadın bireylerde enfeksiyon göstergesi C-reaktif protein (CRP) düzeylerinde azalma görülmüştür.
Obezite Riskini Azaltır: Yüksek kaloriye sahip çikolata, dengeli bir beslenme düzeninde tüketilmediğinde vücut ağırlığında artış ile sonuçlanmaktadır; ancak bitter çikolatanın yağ asidi sentezini baskıladığı böylece vücut ağırlığı denetimini sağlayıp obezite riskini azaltabileceği bilinmektedir.
Diyabet Hastalığını Önler: Bitter çikolata ve kakao polifenolleri, glikoz emilimini azaltarak ve insülinin hedef hücrelerde kullanımını arttırarak dokularda glikoz kullanımını düzenler. Böylece diyabet hastalığına karşı da koruyucudur.
Ruhsal Sağlığı Korur: Çikolatanın ruhsal durum üzerine etkisinin değerlendirildiği çalışmalar, çikolata yapısındaki bileşenlerin haz ve duygu durum düzenlenmesinde rol oynadığını göstermiştir. Ancak çikolatanın ruhsal durum üzerine oluşturduğu olumlu etkiler sadece içerdiği bileşenlerle değil tat, yapı, karbonhidrat ve yağ oranı gibi özeliklerin ortak bir sonucudur. Günde 104–454 gram arası bitter çikolata tüketen katılımcıların, hiç çikolata tüketmeyenlere göre %57 daha düşük depresyon belirtilerine sahip olduğu ortaya çıkmıştır.
Afrodizyak Etki Gösterir: Çikolatanın afrodizyak özelliği, tükettikten sonra ortaya çıkan duyusal memnuniyet ile ilişkilendirilmektedir. Bunun yanı sıra, çikolatanın tatlı ve yağlı doğal yapısının beyinde haz duygusu oluşturduğu, serotonin düzeylerini etkileyerek afrodizyak etkinin ortaya çıkmasını sağladığı bilinmektedir. Ayrıca, çikolata insanda kendini aşırı derecede iyi hissetme hali oluşturabilmektedir.
Bilişsel İşlevi Korur: Çikolatanın bilişsel işlev üzerine etkinliği üzerine yapılan çalışmaların, kafein içeriği ile ilişkili olduğu belirtilmektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, bitter çikolatanın (35 g/gün) sağlıklı genç erişkinlerde sözel hafızayı geliştirdiği ve bilişsel gerileme riskini azalttığı görülmüştür.
BİTTER ÇİKOLATA MI, SÜTLÜ ÇİKOLATA MI TÜKETİLMELİ?
Çikolatanın bitter, sütlü, beyaz olarak 3 türü vardır. Hangi çikolatayı tüketmenin daha yararlı olacağı ise akıllarda soru işareti uyandırabilir. Çikolatanın sağlık açısından yararlı özeliği, içeriğindeki kakao tozunun flavanoid özelliklerinden gelmektedir.
Bitter çikolata, tüm çikolata çeşitleri arasında en yüksek kakao tozu oranına sahip çikolata türüdür. Beyaz çikolata, kakao tozu yerine sadece kakao yağı içerir. Bu nedenle bitter çikolatanın tercih edilmesi sağlık açısından daha yararlı kabul edilir.
ÇİKOLATA TÜKETİMİNİN SAĞLIĞA OLUMSUZ ETKİLERİ VAR MIDIR?
Çikolatanın sağlığa yararlı pek çok özelliği olsa da aşırı tüketiminin olumsuz etkileri de vardır. Çikolatanın sağlığa yararlı etkilerinin yanında yüksek kalori ve yağ içeriği nedeniyle günlük tüketimi abartılmamalı, her besinde olduğu gibi aşırı miktarda tüketimi sağlık problemlerine yol açabileceğinden tadında ve ölçülü olarak tüketilmelidir.
Aşırı çikolata tüketimi reflü, mide yanması gibi şikayetleri tetikleyebilir. Herhangi bir sağlık problemi olmayan bireyler günde 50 gramı geçmeyecek şekilde, kakao oranı yüksek bitter çikolata tüketebilir. Yapılan bir çalışmada, bir gruba %85 kakao, bir gruba %70 kakao içeren çikolata verilirken, diğer gruba herhangi bir çikolata verilmemiştir. Araştırma sonucunda, %85 kakao içeren bitter çikolata tüketiminin, olumsuz ruhsal etkileri önemli ölçüde azalttığı görülmüştür.
ÇOCUKLARDA ÇİKOLATA TÜKETİMİ
Çikolata, lezzetli tadı ve hoş kokusuyla çocukların da ilgisini çeken bir besindir. Çikolatanın bir ödül ve hediye olarak kabul edildiği çocukluk dönemi, sağlıklı beslenme alışkanlıkların oluşmasında hassas bir dönemdir. Bu nedenle çikolata tüketiminde önerilen miktarları aşmamak gerekir.
Çikolatayı oluşturan temel yapı olan kakao, demir, çinko, kalsiyum, magnezyum, fosfor, flavanoidler, antioksidanlar ve kafeinden zengindir. Çikolata, serotonin ve dopamin salımını artırarak kendimizi daha iyi hissetmemizi sağlar. İçerdiği sütten dolayı kalsiyum ve fosfor kaynağıdır. 24 aydan büyük çocuklar günde 2-3 parça çikolata tüketebilir. Alerji ve diş çürüğüne neden olmaması için çocuklarda çikolata tüketiminin ebeveyn kontrolünde olması gerekir.
KAYNAKLAR:
Bülbül, S. F., Bulat, G., Gülbahçe, A., & Deprem, G. (2021). Bazı besinlerin antioksidan özellikleri. Çocuk Sagligi ve Hastaliklari Dergisi, 64. Cömert, T. K., & Merdol, T. K. (2018). Çikolata ve sağlık beyanları. Beslenme ve Diyet Dergisi, 46(1), 56-65. Atınç, M., & Kalkan, İ. (2018). Flavonoidler ve sağlık üzerine etkileri. Aydın Gastronomy, 2(1), 31-38. Karaağaç, R. M., & Pınarlı, Ç. Fonksiyonel Besinlerin Mental Sağlık Üzerine Etkileri: Güncel Bakış. Abant Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 3(2), 49-55. Demirkol, O., Yiğit, G. G., & Cerit, İ. (2018). Fonksiyonel kakao ve kakao ürünleri. Gıda, 43(4), 702-715. KÜÇÜKKÖMÜRLER, S., & Nurcan, K. U. R. T. (2018). Adölesanlarda kafein tüketimi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(Special Issue 3), 111- 124.